Τα κλιματιστικά μηχανήματα έχουν δικαιολογημένα ενταχθεί στη συνείδησή μας ως απαραίτητες συσκευές για τον οικιακό εξοπλισμό, έτσι ώστε να καταπολεμήσουμε τις υψηλές θερμοκρασίες κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Στόχο του κειμένου αποτελεί η ενημέρωση του αναγνώστη, με απλό και κατανοητό τρόπο, περί των βασικών χαρακτηριστικών και διαθέσιμων τεχνολογιών στο χώρο των κλιματιστικών. Θα πρέπει να τονιστεί ότι οι παρακάτω πληροφορίες σε καμία περίπτωση δεν στοχεύουν να αντικαταστήσουν την επιστημονική ανάλυση ενός εξειδικευμένου μηχανικού, η οποία αποτελεί τoν πλέον ασφαλή τρόπο για την επιλογή του κλιματιστικού μας μηχανήματος.
Επιλογή ισχύος (BTU)
Το πρώτο χαρακτηριστικό που θα πρέπει να μας απασχολήσει είναι η ισχύς του κλιματιστικού. Με τον όρο “ισχύς” εννοούμε το ποσό της θερμότητας που χρειάζεται να αφαιρέσει το κλιματιστικό από το χώρο, έτσι ώστε η θερμοκρασία να μειωθεί από μία τιμή “Α” σε μία τιμή “Β”, ανά χρονικό διάστημα που χρειάζεται για την μεταβολή αυτή. Στο χώρο των κλιματιστικών, η ισχύς υπολογίζεται σε “BTU” (British Thermal Unit). Ο υπολογισμός της ισχύς που πρέπει να έχει το κλιματιστικό για να μπορεί να ψύξει το χώρο, αποτελεί μία περίπλοκη διαδικασία που απαιτεί επιστημονική ανάλυση, αφού πρέπει να λάβουμε υπόψη μία πλειάδα παραμέτρων. Ενδεικτικά στη συνέχεια αναφέρονται οι πιο σημαντικοί:
- Τον όγκο του χώρου που θέλουμε να ψύξουμε
- Τα υλικά κατασκευής του κτιρίου (ύπαρξη μόνωσης/ αλουμινένιων κουφωμάτων)
- Τον όροφο στο οποίο βρίσκεται ο υπό εξέταση χώρος (ρετιρέ ή ενδιάμεσος όροφος)
- Τον προσανατολισμό του χώρου
- Το πλήθος των ανθρώπων που υπάρχουν στο χώρο κατά τη λειτουργία του κλιματιστικού
- Την ισχύ των υπόλοιπων ηλεκτρικών συσκευών που υφίστανται στο χώρο
Επειδή η επιστημονική επεξεργασία των προαναφερομένων δεδομένων είναι αρκετά περίπλοκη, στη συνέχεια παρατίθεται ενδεικτικός πίνακας που συσχετίζει την ισχύ του κλιματιστικού με το εμβαδό του χώρου για τον οποίο προορίζεται. Με τη βοήθεια του πίνακα θα αποφύγουμε την αγορά ενός υπερβολικά μικρού ή μεγάλου μηχανήματος (από πλευράς BTU).
Εάν το κλιματιστικό είναι ιδιαίτερα μικρό τότε θα είναι ανεπαρκές για τη ψύξη του χώρου και θα βρίσκεται σε συνεχή λειτουργία, αυξάνοντας την κατανάλωση και την πιθανότητα εμφάνισης βλάβης. Από την άλλη εάν το κλιματιστικό είναι αρκετά μεγάλο, τότε θα ενεργοποιείται και θα απενεργοποιείται με ιδιαίτερα μεγάλη συχνότητα, με αποτέλεσμα την αδυναμία αφύγρανσης του χώρου και την μη αποδοτική, από πλευράς κατανάλωσης, λειτουργία του. Συνεπώς η άποψη ότι το κλιματιστικό πρέπει να είναι όσο το δυνατόν μεγαλύτερο, από πλευράς BTU, αποτελεί ανακρίβεια.
Ενδεικτικός πίνακας συσχέτισης BTU και εμβαδού δωματίου
| Εύρος εμβαδού δωματίου m2 | Προτεινόμενα BTU |
| 9 - 13 | 7.000 |
| 13 - 18 | 9.000 |
| 18 - 25 | 12.000 |
| 25 - 30 | 14.000 |
| 30 - 35 | 16.000 |
| 35 - 40 | 18.000 |
| 40 - 45 | 20.000 |
| 45 - 55 | 22.000 |
| 55 - 65 | 24.000 |
Ο αριθμός που προκύπτει από τον παραπάνω εμπειρικό κανόνα πρέπει να αυξηθεί στις εξής περιπτώσεις:
- Εαν το δωμάτιο είναι ηλιόλουστο κατά το μεγαλύτερο μέρος της μέρας αύξηση 10%
- Eαν στο δωμάτιο υπάρχει ηλεκτρική κουζίνα αύξηση κατά 4.000 BTU
- Εαν στο δωμάτιο υπάρχουν συνεχώς περισσότερα από δύο άτομα αυξηση κατά 600 BTU ανά άτομο
Τύποι κλιματιστικών
Κατά την έρευνα αγοράς στο χώρο των κλιματιστικών μηχανημάτων, μπορούμε να παρατηρήσουμε μία μεγάλη ποικιλία σε τύπους κλιματιστικών.
| Τοίχου | Multi Ολοκληρωμένα συστήματα |
 |  |
| Ο πλέον αναγνωρίσιμος και δημοφιλής τύπος είναι το κλιματιστικό τοίχου. Όπως προδίδει το όνομά του, η εσωτερική μονάδα εγκαθίσταται σε ένα από τους τοίχους του δωματίου, επιλύοντας το πρόβλημα έλλειψης διαθέσιμου εσωτερικού χώρου, με το μικρότερο δυνατό κόστος εγκατάστασης. Τα κλιματιστικά τοίχου έχουν τη δυνατότητα να καλύψουν τις ανάγκες σε ευρείας κλίμακα, από πλευράς διαστάσεων, δωμάτια. Λόγω του ύψους τοποθέτησής τους, έχουν τη δυνατότητα να ψύχουν καλύτερα το χώρο σε σχέση με μοντέλα που είναι τοποθετημένα στο δάπεδο. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο θερμός αέρας είναι ελαφρύτερος από τον ψυχρό και κατ' επέκταση συναντάται σε μεγαλύτερα ύψη εντός του χώρου. Ως εκ τούτου ο ψυχρός αέρας που εξάγεται από χαμηλά είναι δυσκολότερο να φθάσει τα υψηλότερα στρώματα του χώρου έτσι ώστε να ψύξει το θερμό αέρα. | Τα multi συστήματα κλιματισμού είναι παρόμοια με τα κλιμαστικά τοίχου. Ουσιαστικά η διαφορά τους έγκειται στη δυνατότητα σύνδεσης περισσοτέρων του ενός εσωτερικών μονάδων σε μία εξωτερική. Με μία τέτοια επιλογή μπορούμε να μειώσουμε το κόστος αγοράς κλιματιστικών για διαφορετικά δωμάτια και να εξοικονομήσουμε χώρο στο μπαλκόνι ή το κήπο μας. Όμως θα πρέπει να προσέξουμε η εξωτερική μονάδα να είναι επαρκής από πλευράς ισχύος, έτσι ώστε να καλύψει τις ανάγκες των συνδεδεμένων εσωτερικών μονάδων για ταυτόχρονη λειτουργία τους. Επιπλέον η εξωτερική μονάδα θα πρέπει να τοποθετηθεί σε τέτοιο σημείο έτσι ώστε το μήκος των σωληνώσεων σύνδεσης με τις εσωτερικές μονάδες να μην ξεπερνά το μήκος που έχει οριστεί από το κατασκευαστή. |
| Καναλάτο | Δαπέδου/ Οροφής |
 |  |
| Στα κλιματιστικά τύπου "καναλάτο", η εσωτερική μονάδα είναι τοποθετημένη εξ' ολοκλήρου εντός του ταβανιού του δωματίου. Ως εκ τούτου είναι υποχρεωτική η ύπαρξη ψευδοροφής. Ο ψυχρός αέρας εκχέεται στο χώρο με τη βοήθεια κατάλληλων καναλιών (εύκαμπτων σωληνώσεων). Οι εύκαμπτες αυτές σωληνώσεις καταλήγουν σε περσίδες αυξάνοντας την αισθητική του χώρου. Η λύση του συγκεκριμένου κλιματιστικού προτιμάται σε περιπτώσεις όπου ο χώρος είναι αρκετά μεγάλος και είναι προτιμότερη η εξαγωγή αέρα από περισσότερα του ενός διαφορετικά σημεία. Όμως εφόσον επιλεγεί η συγκεκριμένη λύση θα πρέπει να συνυπολογιστεί στο κόστος, η αγορά τωνπροαναφερόμενων σωληνώσεων και περσίδων. |
Τα κλιματιστικά δαπέδου/οροφής μας δίδουν την ευχέρεια να αποφασίσουμε για το σημείο εγκατάστασής τους, αφού όπως είναι εμφανές από την ονομασία τους, μπορούν να εγκατασταθούν είτε στο δάπεδο είτε στην οροφή του δωματίου. Στη πρώτη περίπτωση (δάπεδο) θα πρέπει να λάβουμε υπόψη όσα έχουν ήδη αναφερθεί περί θερμού και ψυχρού αέρα στα κλιματιστικά τοίχου. Στη δεύτερη περίπτωση (οροφή) θα πρέπει να αναλογιστούμε ότι η μονάδα δεν "χωνεύεται" εντός της οροφής, όπως στα κλιματιστικά τύπου "καναλάτο" και "κασέτα", αλλά είναι εξ' ολοκλήρου εμφανής. Όμως η τοποθέτηση της στην οροφή του δωματίου δεν απαιτεί ύπαρξη ψευδοροφής. Προς αποφυγή παρερμηνειών θα πρέπει να τονιστεί ότι υπάρχουν εσωτερικές μονάδες οι οποίες οπτικά μοιάζουν με τα κλιματιστικά δαπέδου οροφής αλλά είναι είτε μόνο δαπέδου είτε μόνοοροφής.
|
| Κασέτες | Ντουλάπες |
 |  |
| Στα κλιματιστικά τύπου κασέτες, η εσωτερική μονάδα είναι τοποθετημένη στο ταβάνι του δωματίου. Ως εκ τούτου και σε αυτή τη περίπτωση είναι υποχρεωτική η ύπαρξη ψευδοροφής. Όμως σε αντίθεση με το κλιματιστικό τύπου "καναλάτο", το κάτω μέρος της είναι εμφανές. Επιπρόσθετα η εξαγωγή του αέρα γίνεται μόνο από το σημείο στο οποίο είναι εγκατεστημένη η εσωτερική μονάδα. | Πρόκειται για ογκώδη μηχανήματα που τοποθετούνται στο δάπεδο και προσανατολίζονται για ψύξη μεγάλων επαγγελματικών χώρων όπως καφετέριες και εστιατόρια. |
| Φορητά |
 |
Τα φορητά κλιματιστικά μπορούν να μετακινηθούν μέσα στο χώρο και είναι αρκετά φθηνότερα από τα υπόλοιπα κλιματιστικά μηχανήματα. Όμως λόγω της μικρής τους ισχύς δεν έχουν εφάμιλλες επιδόσεις. Μπορούν να διακριθούν σε δύο κατηγορίες ανάλογα με την αρχή λειτουργίας τους.
- Φορητά ψυχρού αέρα
Στη κατηγορία περιλαμβάνονται τα φορητά κλιματιστικά που χρησιμοποιούν τον αέρα για την ανταλλαγή θερμότητας μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντος. Συνεπώς η αρχή λειτουργίας τους είναι παρεμφερής με τα κλιματιστικά μόνιμης εγκατάστασης. Διαχωρίζονται περαιτέρω με βάση την ύπαρξη ή την απουσία εξωτερικής μονάδας. Όμως και οι δύο περιπτώσεις κλιματιστικών αυτής της κατηγορίας, έχουν ως προαπαιτούμενο για την λειτουργία τους, την επικοινωνία με το εξωτερικό περιβάλλον.
- Φορητά air coolers
Στη κατηγορία περιλαμβάνονται τα κλιματιστικά που εξατμίζοντας νερό στο χώρο, απορροφούν ένα ποσοστό θερμότητας, δημιουργώντας μια αίσθηση δροσιάς. Η συγκεκριμένη μέθοδος δροσισμού είναι παρεμφερής με αυτή που χρησιμοποιεί το σώμα μας μέσω της εφίδρωσης. Το βασικό πλεονέκτημα των συγκεκριμένων κλιματιστικών πηγάζει από το γεγονός ότι δεν αλληλεπιδρούν με το εξωτερικό περιβάλλον (μέσω σωλήνας), με αποτέλεσμα να είναι πλήρως φορητά και ανεξάρτητα. Όμως τα συγκεκριμένα κλιματιστικά αυξάνουν την υγρασία στο χώρο, γεγονός που μπορεί να είναι δυσάρεστο σε υγρά κλίματα.
|
Inverter ή Συμβατικό (on/off)
Από πλευράς τεχνολογίας μπορούμε να διακρίνουμε τα κλιματιστικά σε inverter και συμβατικά (on/off). Τα inverter κλιματιστικά λειτουργούν με μεταβλητό ρυθμό ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν στο χώρο. Κατά την αρχική ενεργοποίησή τους λειτουργούν στο μέγιστο ρυθμό, έτσι ώστε ο χώρος να αποκτήσει τις συνθήκες (θερμοκρασίας και υγρασίας) που έχουμε θέσει. 'Οταν επικρατήσουν οι επιθυμητές συνθήκες, συνεχίζουν να λειτουργούν αλλά με αισθητά μειωμένο ρυθμό με σκοπό τη διατήρησή τους. Σε αντίθεση με τα inverter, τα συμβατικά κλιματιστικά είτε λειτουργούν με σταθερό ρυθμό είτε παύουν τη λειτουργία τους. Για το λόγο αυτό ονομάζονται και on/off. Κατά το στάδιο αρχικης λειτουργίας, δηλαδή έως ότου επικρατήσουν οι επιθυμητές συνθήκες, τα συμβατικά λειτουργούν με σταθερό ρυθμό, ο οποίος είναι μικρότερος σε σχέση με τον ρυθμό των inverter κλιματιστικών αντίστοιχης ισχύος. Ως εκ τούτου ένα συμβατικό κλιματιστικό θα δημιουργήσει τις επιθυμητές συνθήκες σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από την έναρξη της λειτουργίας του, σε σχέση με ένα inverter αντίστοιχης ισχύος. Όταν επικρατήσουν οι επιθυμητές συνθήκες τότε παύουν να λειτουργούν, έως ότου οι συνθήκες αποκλίνουν αρκετά από αυτές. Όταν η απόκλιση γίνει αισθητή, τότε επαναλειτουργούν στον αρχικό σταθερό ρυθμό. Λόγω της προαναφερόμενης διαφοροποίησης τα inverter κλιματιστικά επιτυγχάνουν:
| 1 | 2 | 3 |
| Μικρότερη κατανάλωση σε σχέση με τα αντίστοιχα σε ισχύ συμβατικά | Μικρότερα επίπεδα θορύβου, λόγω της συνεχόμενης λειτουργίας τους σε χαμηλές στροφές | Συνεχή διατήρηση της θερμοκρασίας και υγρασίας σε επίπεδα πιο κοντά στα επιθυμητά |
Συμπερασματικά τα συμβατικά κλιματιστικά αποτελούν μία φθηνότερη λύση κατά την αγορά τους, η οποία όμως μπορεί να αποδειχθεί πολύ ακριβότερη κατά την λειτουργία τους.
Ενεργειακή κλάση
Όπως συμβάινει με πολλές οικιακές συσκευές (π.χ. ψυγεία, πλυντήρια, φούρνοι κλπ) έτσι και τα κλιματιστικά κατηγοριοποιούνται σε ενεργειακές κλάσεις (για μονάδες έως 12 ΚW). Η κατηγοριοποίησή τους γίνεται με βάση την ενεργειακή τους απόδοση, δηλαδή το ωφέλιμο ποσό ενέργειας που ελευθερώνουν στο χώρο, σε σχέση με αυτό που καταναλώνουν. Αν και η ενεργειακή κλάση αναγράφεται πάνω στο κλίματιστικό, μπορούμε να την υπολογίσουμε ως εξής:
Προκειμένου να εκτελέσουμε την παραπάνω πράξη θα πρέπει να μετατρέψουμε τα BTU σε kW. Υπενθυμίζεται ότι 1000 BTU = 0,293kW.
Με βάση την ενεργειακή απόδοση που έχουμε ήδη υπολογίσει και τους παρακάτω πίνακες, μπορούμε να κατατάξουμε το κλιματιστικό μας μηχάνημα σε ενεργειακή κλάση. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο πίνακας που παρατίθεται στα αριστερά αφορά στην ενεργειακή κλάση του κλιματιστικού κατά τη λειτουργία της ψύξης, ενώ ο πίνακας στα δεξιά αφορά στην ενεργειακή κλάση κατά τη λειτουργία της θέρμανσης.
Δεν θα πρέπει να μας απασχολεί μόνο ο χαρακτηρισμός του κλιματιστικού ως "A" κλάση αλλά και το νούμερο της ενεργειακής απόδοσης, αφού ένα κλιματιστικό με ενεργειακή απόδοση στη ψύξη ίση με 3.3 (Α κλάσης), έχει μεγαλύτερη κατανάλωση από ένα κλιματιστικό με ενεργειακή απόδοση ίση με 4,5 (Α κλάσης).
Θόρυβος
O θόρυβος που δημιουργείται κατά τη λειτουργία του κλιματιστικού θα πρέπει να αποτελέσει κριτήριο επιλογής κατά την έρευνα αγοράς μας, ιδιαίτερα εάν το κλιματιστικό προορίζεται για εγκατάσταση στην κρεβατοκάμαρα. Μονάδα μέτρησης θορύβου είναι το decibel (dB) και όλοι οι κατασκευαστές αναγράφουν το εύρος των τιμών db του κάθε μοντέλου, τόσο για την εσωτερική όσο και για την εξωτερική μονάδα. Η ύπαρξη εύρους τιμών και όχι μοναδικής τιμής οφείλεται στο γεγονός ότι το κλιματιστικό δεν δουλεύει πάντα με την ίδια ένταση. Η μικρότερη τιμή συνήθως συναντάται κατά την λειτουργία "ύπνου/ sleep". Επειδή είναι δύσκολο να αντιληφθούμε πόσο αθόρυβο ή θορυβώδες θα είναι το κλιματιστικό κατά τη λειτουργία του μόνο από την ανάγνωση της συγκεκριμένης τιμής, προτείνεται να την εκμεταλλευτούμε συγκριτικά. Δηλαδή να συγκρίνουμε την τιμή db που παράγει η μονάδα που μας ενδιαφέρει, με αυτή που παράγει ένα κλιματιστικό για το οποίο έχουμε ιδία άποψη περί των επιδόσεών του. Ακόμα μπορούμε να συγκρίνουμε τις τιμές db των κλιματιστικών στα οποία έχουμε καταλήξει κατά την έρευνα αγοράς μας. Αυτό το οποίο έχει τη μικρότερη τιμή είναι το λιγότερο θορυβώδες.
Τα inverter κλιματιστικά είναι περισσότερο αθόρυβα λόγω της συνεχόμενης λειτουργίας τους σε χαμηλές στροφές
Ψύξη και Θέρμανση
Αν και η πλειονότητα των κλιματιστικών που είναι διαθέσιμα στη αγορά έχουν διπλή λειτουργία, εξυπηρετώντας ταυτόχρονα τόσο τις ανάγκες ψύξης όσο και θέρμανσης του χώρου, θα πρέπει να μην την θεωρήσουμε δεδομένη και να ελένξουμε την ύπαρξή της στα χαρακτηριστικά του κλιματιστικού.
Το γεγονός ότι ένα κλιματιστικό έχει ενεργειακή κλάση "Α" στη λειτουργία της ψύξης, δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκη ότι έχει την ίδια ενεργειακή κλάση κατά τη λειτουργία της θέρμανσης.
Ιονιστής
Η τεχνολογία καθαρισμού του κλιματιζόμενου αέρα αποτελεί έναν ακόμα συνεχώς βελτιούμενο τομέα στο χώρο των κλιματιστικών. Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε κλιματιστικό είναι εξοπλισμένο με φίλτρα, έτσι ώστε να συγκρατούνται σκόνες και μικροοργανισμοί. Η εξέλιξη των προαναφερόμενων φίλτρων οδήγησε αρκετούς κατασκευαστές να εφοδιάσουν τα μοντέλα τους με ιονιστή, δηλαδή ένα φίλτρο προηγμένης ηλεκτρονικής τεχνολογίας (φίλτρο cold plasma). Ο ιονιστής χρησιμοποιώντας ηλεκτρικά πεδία απελευθερώνει θετικά και αρνητικά ιόντα στον αέρα που εξουδετερώνουν βακτήρια και ιούς, ενώ παράλληλα συγκρατεί σκόνη, οσμές και αιωρούμενα σωματίδια. Η λειτουργία ιονιστή συνίσταται σε χώρους καπνιζόντων και σε περιπτώσεις ανθρώπων που υποφέρουν από αλλεργίες (όπως αλλεργική ρινίτιδα), ηλικιωμένους και μωρά.
